Tι είναι η ψυχοθεραπεία;

Σύμφωνα με τον APA (Αμερικανικός Ψυχολογικός Σύλλογος) είναι μια διαδικασία κατά την οποία ο ψυχοθεραπευτής χρησιμοποιεί τις επιστημονικές του γνώσεις για να βοηθήσει το άτομο που έχει απέναντι του να ζήσει μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή. Πέραν όμως του τυπικού ορισμού, για μένα η ψυχοθεραπεία αποτελεί ένα ταξίδι. Η διαδρομή είναι άλλοτε δύσβατη, αβέβαιη, με δυσκολίες και απαιτεί κόπο. Άλλοτε είναι όμως ξεκούραστη, χαρούμενη και γεμάτη νέες εμπειρίες. Αισθάνομαι τυχερή γιατί μου δίνεται η δυνατότητα να είμαι συνοδοιπόρος στο ταξίδι αυτό, στην εσωτερική μετακίνηση και στις νέες ιστορίες των ανθρώπων. Στην κοινή μας συνάντηση αυτή, οι πιθανές κατευθύνσεις που μπορεί να πάρουμε είναι πολλές, σαν διαφορετικά μονοπάτια. Μπορούμε λοιπόν συνεργατικά να διαλέξουμε που θα πάμε και τι θα αφήσουμε πίσω ή ακόμα και να μείνουμε στο ίδιο σημείο για κάποιο διάστημα. Μαζί χαρτογραφούμε την κατεύθυνση του ταξιδιού αυτού, μέσα στο οποίο ξεδιπλώνονται ιστορίες δύναμης και αισιοδοξίας.

Παρά τη χρήση του όρου θεραπεία, για μένα το ζητούμενο δεν είναι να θεραπεύσουμε κάτι, ούτε να εντοπίσουμε τα προβλήματα μέσα στους ανθρώπους που ζητούν βοήθεια. Αντίθετα, έχοντας βαθιά πίστη στις δυνάμεις και στις ικανότητες των ανθρώπων για αλλαγή, μέσω μιας δυναμικής διεργασίας, στόχος είναι να αναδυθούν οι ικανότητες των ανθρώπων για δράση και να φωτιστούν εναλλακτικές πτυχές και αφηγήσεις. Κάθε άνθρωπος αποτελεί τον ειδικό για την ίδια του τη ζωή. Ο ρόλος μου ως θεραπεύτρια έγκειται στο να συμμαχήσω με τους ανθρώπους για να εξερευνήσουμε μαζί τις ιστορίες που έχουν οι ίδιοι για τις ζωές τους, τις επιπτώσεις των ιστοριών τους, τα νοήματα και το πλαίσιο μέσα στο οποίο διαμορφώνονται.

Στην ουσία της η ψυχοθεραπεία, είναι μια συνεργατική διαδικασία που βασίζεται στον διάλογο και την ανοικτή επικοινωνία. Έχει στόχο να βρεθούν οι σκέψεις και οι πεποιθήσεις του ατόμου που τον παγιδεύουν από το να ζήσει μια ελεύθερη και ευτυχισμένη ζωή.

Η Συστημική Θεωρία ως θεραπευτική προσέγγιση

Μέσα από την επαφή μου με διάφορα θεραπευτικά μοντέλα αποφάσισα πως η προσέγγιση που ταιριάζει καλύτερα με τη δική μου φιλοσοφία ζωής είναι η συστημική. Έτσι λοιπόν εκπαιδεύτηκα στο Κλινικό Πρόγραμμα Ειδίκευσης στη Συστημική Ψυχοθεραπεία SANE- System Attachment Narrative Encephalon®, μια προσέγγιση που εμπλουτίζει τη σύγχρονη μετανεωτερική συστημική θεώρηση με τη θεωρία του συναισθηματικού δεσμού, την αφηγηματική ψυχολογία και τα σύγχρονα ευρήματα των νευροεπιστημών. Η κάθε οπτική βασίζεται σε ένα σύνολο παρεμβάσεων και τεχνικών και ανάλογα με τις ανάγκες του κάθε θεραπευόμενου, δίνεται η δυνατότητα στο θεραπευτή να εστιάζει και να συνθέτει τους τέσσερις άξονες, δημιουργώντας έτσι έναν πιο προσωπικό και εύκαμπτο θεραπευτικό τρόπο παρέμβασης.

Η Συστημική Θεωρία είναι ένα σύγχρονο επιστημονικό μοντέλο θεώρησης και κατανόησης της πραγματικότητας. Η συστημική προσέγγιση προσπαθεί να  αναλύσει και να κατανοήσει την εσωτερική οργάνωση και λειτουργία  των συστημάτων, καθώς και την αλληλεπίδραση τους με το εξωτερικό περιβάλλον του. Με αυτή την θεώρηση κάθε φαινόμενο μελετάται ως όλον και με τη λογική της κυκλικής σχέσης και όχι της γραμμικής αιτιότητας. Μελετάμε τη σχέσεις των μερών με το όλον αλλά και τις σχέσεις του κάθε συστήματος με τα υπερ-συστήματα και το περιβάλλον του. Στη συστημική ψυχοθεραπεία δεν αναζητούμε το «γιατί» σε μια δυσλειτουργική κατάσταση, αλλά το «πώς».

Σύμφωνα με τη Συστημική προσέγγιση στη Συμβουλευτική και την Ψυχοθεραπεία γεννιόμαστε και εξελισσόμαστε μέσα σε συστήματα, δηλαδή, ομάδες ισχυρής επιρροής, με κυρίαρχη την οικογένεια. Έτσι, η συστημική προσέγγιση εστιάζει στο σχήμα των σχέσεων μέσα στο οικογενειακό και στα υπόλοιπα συστήματα αντί να μελετά μεμονωμένα τα μέλη του. Η βάση της προσέγγισης αυτής υποστηρίζει ότι το άτομο, το ζευγάρι, η οικογένεια, αποτελούν βιοψυχοκοινωνικά συστήματα που έχουν ιεραρχία και δομή, ενώ κάθε μέλος του συστήματος υιοθετεί συγκεκριμένους ρόλους που συνοδεύονται από μοτίβα συμπεριφοράς.

Έτσι, ο θεραπευόμενος που «αντιμετωπίζεται συστημικά» απο τον ψυχολόγο – ψυχοθεραπευτή γίνεται κατανοητός, όχι ως ένα μεμονωμένο άτομο, αλλά ως συμμετέχοντας σε ένα πλέγμα σχέσεων. Διερευνούμε τις σχέσεις, όπως διαμορφώνονται στο τώρα ή όπως έχουν ήδη διαμορφωθεί από το παρελθόν, τους ρόλους και τις θέσεις με στόχο την αύξηση της κατανόησης του εαυτού σε σχέση με τους άλλους. Άρα στο επίπεδο της θεραπευτική σχέσης είναι πολύ σημαντικό να κατανοήσουμε το αίτημα για βοήθεια του ατόμου, σε σχέση με τους ρόλους και τη θέση του καθενός στο συγκεκριμένο σύστημα και στην συγκεκριμένη φάση της εξέλιξης τους.

Η αφηγηματική οπτική έρχεται να συμπληρώσει το συστημικό μοντέλο δίνοντας έμφαση στις λέξεις και στους τρόπους συνομιλίας των ανθρώπων. Το πώς ένα άτομο αντιλαμβάνεται τον κόσμο γύρω του, αλλά και τον εαυτό του, οργανώνεται από τον τρόπο που επιλέγει να αφηγηθεί τα πράγματα που συμβαίνουν στη ζωή του και τις ιστορίες που επιλέγει να φωτίσει. Στόχος, λοιπόν της θεραπείας είναι η αναγνώριση και η αμφισβήτηση άκαμπτων και περιοριστικών αφηγήσεων και η αντικατάσταση τους με πιο ενδυναμωμένες και βοηθητικές ιστορίες, οι οποίες θα δίνουν νέο νόημα στις εμπειρίες της ζωής του.